C H A G A L L     I N     Z E E L A N D

een expositie van grafisch werk van Marc Chagall
in Middelburg van 1 juli-15 augustus 2007

I     i n l e i d i n g
      het Chagall-Comité Zeeland
      het Walcheren-Comité 2007

II    s t a r t   o p   W a l c h e r e n
      tijdstip, locaties, expositiemateriaal
      één projectorganisatie

III  o n d e r s t e u n i n g
      het begeleidend materiaal
      de Zeeuwse bibliotheek
      16 kerken met een drieluik

IV  a c t i v i t e i t e n
      de opening
      instaprondleidingen
      zondagmiddag-voordrachten
      het Lange-Jan-Project
      Chagall-cursus
      kunstavonden
      de afsluiting

V   b e s l u i t
      bezoekersaantallen
      wordt vervolgd

h e t     C h a g a l l - C o m i t é     Z e e l a n d
Het dit jaar opgerichte Comité stelt zich ten doel om origineel werk van de van Joodse origine Frans-Russische kunstenaar Marc Chagall (1887-1985) bij zoveel mogelijk mensen in Zeeland tot leven te brengen. Het is daarbij de opzet om jaarlijks in een van de regio's van Zeeland rond een Chagall-expositie allerlei activiteiten te organiseren.  Het doel is niet onhaalbaar omdat het Comité voor de exposities kosteloos kan putten uit de ruim duizend grafische werken van de Chagall Collectie Wuyt en omdat vanuit deze collectie ook de nodige expertise wordt aangeboden.  De kerngroep van het Comité wordt gevormd door Derk Blom (voorzitter) te Waterlandkerkje, Heleen Pasma en André Kappert te Middelburg, Pieter en Willemien Zuidema te Amsterdam.

h e t     W a l c h e r e n - c o m i t é  -  2 0 0 7
Vanuit de exposerende regio worden jaarlijks enkele vertegenwoordigers aan de kerngroep toegevoegd.  Voor het jaar 2007 zijn dat Lutske Strating (Lange-Jan-Project) te Middelburg, Aad Vos (bestuur Synagoge-Middelburg) te Veere en Addy Nieuwenhuize-Harting (DeOsseberg) bij Sint Laurens. Het project valt onder de gezamenlijke verantwoordelijkheid van kerngroep en deze drie vertegenwoordigers.  Onderstaand treft u het verslag aan over de activiteiten op Walcheren in 2007, zoals door het Comité is vastgesteld in haar slotbijeenkomst van vrijdag 7 september 2007.

t i j d s t i p ,     l o c a t i e s ,     e x p o s i t i e m a t e r i a a l
Omdat het Lange-Jan-Project in het toeristenseizoen plaats vindt, wordt besloten om de Chagall-expositie te houden van 1 juli t/m/ 15 augustus.  De andere expositieplekken waar het Lange-Jan-Project mee samenwerkt zijn: de prachtige Synagoge van Middelburg en de boerderij-galerie DeOsseberg bij Sint Laurens.  In de voet van de Lange Jan -een uitstulping van de Wandelkerk- krijgen de 36 originele litho's van Chagalls voorstudies voor de Hadassah-ramen een uitgelezen plek, in de intimiteit van de Synagoge komen twaalf Mozes-litho's te hangen, terwijl de boerderij-galerie voldoende plaats biedt aan niet-religieus geladen werk, zoals de beroemde etsenserie 'Maternité' uit 1926, de complete Lassaigne-reeks uit 1957 en verder een groot aantal zelfportretten als circusartiest.

é é n     p r o j e c t o r g a n i s a t i e
Het blijkt niet zo eenvoudig om drie -naar hun aard sterk uiteenlopende instellingen (een ideële project-organisatie van een grote groep kerken, een non-profit-bestuur van een Synagoge-gebouw en een galerie met toch ook een commercieel oogmerk) op één lijn te houden.  Daarbij heeft de één rekening te houden met een 'massa-publiek', is de ander uit op het verbreiden van het Joodse gedachtegoed, en staat bij de derde de artistieke waarde van het gebodene voorop.  Ook al kon men bogen op een jarenlange samenwerking wat betreft de zomerexposities, nu kwamen er allerlei zaken bij, zoals gezamenlijke programmaboekjes, flyers, affiches, maar vooral ook die activiteiten waarvan in hoofdstuk vier verslag wordt uitgebracht.

h e t     b e g e l e i d e n d     m a t e r i a a l
Zeven duizend  FLYERS op A-6 formaat, een voorraad die binnen enkele weken op was.  Waar ze gebleven zijn?  We troffen ze niet aan op straat of in de omringende prullebakken, dus velen moeten ergens een goed plekje gevonden hebben.  Van de drieduizend PROGRAMMABOEKJES voor de tentoonstellingsbezoekers -met prachtige foto's van de Lange Jan en het interieur van de Synagoge, bleven er vierhonderd over, zo weinig mensen legden het programmaboekje na het bezoeken van een van de  exposities terug.  En dan de vele gekleurde A-viertjes:  de groene met info over de kunstavonden op DeOsseberg, de okerkleurige over het cursusaanbod in de Synagoge, de zachtblauwe over de Hadassah-ramen-voordrachten, de witte over de afsluitingsbijeenkomst op 15 augustus.  En tenslotte de diverse info-papers, zoals de Nederlandse vertaling van Chagalls Hadassah-rede uit 1962.....  een enkeling werd het teveel.

d e     Z e e u w s e     b i b l i o t h e e k
In een goed beveiligde, afgesloten vitrine van de Zeeuwse bibliotheek kon men een paar kostbare boeken met origineel werk in verband met de Chagall-exposities bezichtigen, waardoor men zich een beeld kon vormen van Chagalls werkwijze bij de uitgave van grafisch werk in dergelijke mappen/bundels/boeken.  Hemelsbreed ligt de bibliotheek niet ver bij de Synagoge vandaan, maar de psychologische afstand (de binnenstad uit, de oversteek van het brede water voltooien) was voor velen kennelijk toch te groot, wat het aantal bezoekers niet ten goede is gekomen.

1 5     k e r k e n     m e t     e e n     d r i e l u i k
In vijftien kerkgebouwen, deel uitmakend van het Lange-jan-
project,  hing gedurende de expositieperiode een drietal bij elkaar behorende, originele kleurenlitho's van de ontwerpen voor de Hadassah-ramen.  Deze drieluiken-actie was een éclatant succes: men kon in de eigen vertrouwde omgeving kennis maken met een onderdeel van het originele werk van Chagall zoals compleet  te zien op de expositie in de voet van de Lange Jan.

d e     o p e n i n g
Op zondagmiddag 1 juli door burgemeester Koos Schouwenaar, die voor een paar honderd belangstellenden in de Koorkerk een Chagall inkleurde en daarbij al relativerend wat denkbeelden uitte over Chagall, over Kunst en -natuurlijk- over Politiek.  Deze officiële opening was voorafgegaan door een bijeenkomst in de Synagoge, die te klein bleek om alle belangstellenden te kunnen herbergen: zo'n overweldigende opkomst -nota bene voor een vóórbezichtiging- had de Synagoge nog niet eerder meegemaakt.  Dat de catering hier niet op was berekend stoorde niemand, zo plezierig en ontspannen was men hier bijeen.  De openingsdag werd besloten met een ontvangst op de boerderij-galerie DeOsseberg, waar men elkaar voor de zoveelste keer die dag kon begroeten, nu in een heel speciale ruimte, waarvan de wanden gevuld waren met de kleurrijke Chagalls.

d e     r o n d l e i d i n g e n
De vooraf aangekondigde instap-is bij de exposities maar sporadisch gebruik gemaakt, wat zeker te maken heeft met dede vakantieperiode en de korte voorbereidingstijd.rondleidingen op de drie locaties werden heel goed bezocht, waarbij de toelichtingen bij de  Mozes-litho's in de Synagoge de grootste aantallen bezoekers trok  -kan je bij meer dan twintig mensen nog wel spreken van een 'rondleiding'?-  terwijl de rijke verscheidenheid aan onderwerpen in DeOsseberg mensen verleidde tot steeds meer vragen.  De nodige aandacht voor de rondleiding in de Synagoge was voor een enkele vrijwilliger wat onverwacht en leidde in het begin tot enige spanning, doch de coördinator van de vrijwilligers loste dat snel op.  De akoestiek in de Wandelkerk bemoeilijkte de verstaanbaarheid van het besprokene, ook al door het constante geroezemoes van tientallen mensen op de achtergrond: daar was nu eenmaal niets aan te doen. In totaal verzorgde Wuyt 43 professionele instap-rondleidingen van een half uur, soms uitlopend tot een uur. En soms wel vier op een dag. Men luisterde geboeid en voelde zich door zo'n toelichting beter toegrust om Chagall op zich in te laten werken.
Van de mogelijkheid van 'groepsrondleidingen' is deze expositieperiode maar sporadisch gebruik gemaakt, wat zeker te maken heeft met de vakantieperiode.

d e     z o n d a g m i d d a g - v o o r d r a c h t e n
Zes voordrachten van elk drie kwartier over de gebrandschilderde ramen in de Synagoge van het Hadassah-ziekenhuis op de zondagmiddagen in de Koorkerk, gelegen naast de Wandelkerk waar de 36 kleurenlitho's van Chagalls voorstudies hingen. Elke zondagmiddag kwam een nieuw thema aan bod, waardoor een vaste kern van bezoekers ontstond en de groep zich wekelijks uitbreidde: wat begon met een groepje van vijftien toehoorders groeide soms uit tot boven de veertig mensen.

h e t     L a n g e - J a n - P r o j e c t
De Chagall-expositie kreeg waar mogelijk een plaatsje in het Lange-Jan-Project van de gezamenlijke kerken. Zowel in de wekelijkse middagpauzediensten als in de mini-concerten kwam Chagall in beeld. Ook hier overtrof het aantal bezoekers vaak elke verwachting en ook hier was de waardering groot.  Het was goed om te ervaren hoe een dienst rond Levi of rond Juda aansloot bij het voorbereidende werk van Chagall  voor diens gelijknamige ramen.  En het was ontroerend om te ervaren hoe goed een gedicht van Chagall paste bij alt-saxofoon met orgel:  "Dat had Chagall zelf moeten horen!", denk je dan....  en wie weet luisterde hij als een engel ergens hoog op de zolders van de kerk mee.

d e     C h a g a l l  -  c u r s u s
In de Synagoge verzorgde Wuyt een cursus van drie avonden over "leren kijken en genieten van Chagall" voor maximaal twintig mensen, die spoedig volgeboekt was. Een aantal mensen had zich op de kursus ingeschreven met het doel om over Chagall te discussiëren, iets wat niet makkelijk te combineren bleek met het doel van de cursus, waardoor de cursus vanaf het allereerste begin niet soepel liep. Dit werd nog versterkt doordat aan de randvoorwaarden voor het houden van een cursus het nodige ontbrak. Bij gebrek aan zekerheid omtrent deze noodzakelijke randvoorwaarden heeft Wuyt de tweede cursus afgeblazen, doch deze tegenvaller betrof een kleine, te overziene groep mensen.

d e     k u n s t a v o n d e n
In de boerderij-galerie werden drie kunstavonden met pianomuziek, mime/dans en zang georganiseerd rondom steeds een ander Chagall-thema.  Het was alsof Chagall deze donderdagavonden in ons midden vertoefde, hij die het samenspel van alle kunstvormen zozeer nastreefde had hier in een hoekje op de deel vast mee zitten genieten:  je voelde de spanning die kunstbeoefening met zich mee brengt en de vreugdevolle ontlading als het gebodene tot stand is gebracht.  Goedbezochte avonden voor een kunstminnend publiek, dat na afloop voldaan en entoesiast huiswaarts keerde.

d e     a f s l u i t i n g
Op 15 augustus werd het grote blauwe Chagall-zeil van de Lange Jan-torenmuur weggehaald.  In de Wandelkerk werd het enorme doek met de beroemde foto van Chagall opgerold en zijn blauwe vredesengel naar beneden getakeld...... maar het eigenlijke besluit volgde daarop in een perfect georganiseerde afsluitingsbijeenkomst, verzorgd door de Zeeuwse cabaretier Adrie Oosterling en geopend met een kleurrijke orgelimprovisatie op de naam C.H.A.G.A.L.L. door Margreeth de Jong, organiste van de Nieuwe Kerk.  De ruim driehonderd bezoekers kregen waar voor hun geld.  De drie Chagall-exposities waren uitgegroeid tot een Chagall-evenement in Middelburg, op Walcheren.

b e z o e k e r s a a n t a l l e n
De opening en de afsluiting overtroffen alle verwachtingen. Nog nooit had een opening zoveel bezoekers naar de Wandelkerk getrokken.  En vaak is zo'n opening een goede graadmeter voor het verdere verloop van de expositie.  Zo ook hier.  De zes weken -van 1 juli t/m 15 augustus-  bleken eigenlijk tekort.  In de Wandelkerk, waar 's zomers en zeker gedurende het Lange Jan Project, de bezoekers in- en uit blijven stromen, was de verhoogde belangstelling voor Chagall vooral waar te nemen in de voet van de toren waar de Chagalls hingen. Waar anders de aandacht voor kunst vrij beperkt blijkt, was het nu vaak een drukte van belang.  In de Synagoge had men met vooruitziende blik het aantal rondleiders per dag drastisch opgevoerd, doch ook hier bleek de belangstelling groter dan voorzien. 'Een topjaar voor de Synagoge' concludeerde men algemeen.  Velen bezochten de synagoge niet alleen voor de Chagall-expositie, maar nu Chagall er hing 'kwam het er eindelijk eens van'.  In DeOsseberg werden Addy & Gerard overstelpt met bezoekers; het bleek nauwelijks te doen om de aanhoudende stroom mensen goed te ontvangen.  Ook hier trok Chagall meer bezoekers dan ooit.

w o r d t     v e r v o l g d
De drie tegelijkertijd gehouden Chagall-exposities op Walcheren waren een feest voor het oog,  zetten de mensen aan het kijken en aan het denken en vormden tezamen een waar Chagall-evenement voor Middelburg en omgeving.  Vanwaar dit grote succes?  Omdat het Comité zo'n doorzettingsvermogen aan de dag legde?  Omdat er een professionele, goed geoliede machine achter het hele gebeuren stond?  Omdat op alle niveau's zoveel vrijwilligers hun schouders onder het project hebben gezet?  Of omdat iedereen ervaart dat Chagall ons werkelijk wat te vertellen heeft, ons bewust maakt hoe we op deze wereld een volgend stapje naar 'een betere' wereld dienen te zetten?  Die boodschap van Chagall willen we volgend jaar graag op Zeeuws-Vlaanderen in andere vormen en met andere werken, laten horen.  Aan de 'overstap' van Chagall naar Zeeuws-Vlaanderen wordt gewerkt.