EMOTIES BIJ CHAGALL

een expositie van grafisch werk van Marc Chagall in Joure van 12 oktober-12 november 2007

1.1   aanleiding tot de expositie (NHkerk, Hamoen & Wuyt)
1.2   de Stichting Chagall Joure (doel, oprichting, samenstelling)
1.3   het scheppen van voldoende draagvlak
       A-  binnen de beide kerkgebouwen
       B-  in Joure -scholen, museum, bibliotheek, Toanhûs-
       C-  binnen de regio (media, classis)
1.4  samenwerking Stichting en Wuyt
1.5  subsidieaanvragen

d e e l    t w e e    OMVANG PROJECT

2.1    tentoongestelde werken (N.H-kerk, en De Oerdracht)
2.2    tijdsduur en openingstijden expositie
2.3    elders geëxposeerd werk (bibliotheek, klokkenmakerijen,
         6 kerkgebouwen in de omgeving)
2.4    ondersteunend materiaal (flyers, programmaboekjes, uitnodigingen
         opening, voordrachten informatie op A-viertjes,
         uitnodiging afsluitingsbijeenkomst)

d e e l    d r i e     ACTIVITEITEN

3.  1   de opening
3.  2   instaprondleidingen
3.  3   groepsrondleidingen
3.  4   schoolbezoeken
3.  5   museum-voordracht
3.  6   schilder-cursusdag
3.  7   diensten met kinderwerk
3.  8   zondagmiddag-toelichtingen
3.  9   twee avondvoordrachten
3.10   Chagall-cursus
3.11   de afsluiting

d e e l   v i e r      BESLUIT

4.1     de belangstelling in de media en expositiebezoek
4.2     samenwerking Stichting en Wuyt
4.3     ontvangen subsidies
4.4     conclusies

Bijlage: Financieel verslag

1.1   Aanleiding tot de expositie

Binnen de kerken van Joure is men al lange tijd bezig om aanknopingspunten tussen religie en kunst zichtbaar te maken en tevens te zoeken naar wegen om een groter gevoeligheid voor de kunst bij de bevolking te bewerkstelligen. In workshops, lezingen en ook -voor zover het kerkgebouw er zich daartoe leent- middels exposities.  Vorig jaar nam de predikant, Jan Henk Hamoen, contact op met de Chagall-Collectie Wuyt, waarvan de afdeling Exposities plaatselijke organisaties in Nederland helpt bij het opzetten. Tevens realiseert zij tentoonstellingen met origineel grafisch werk van Marc Chagall. Belangrijkste uitgangspunten zijn: voldoende belangstelling onder de bevolking en een goed programma rond de expositie.

1.2   De Stichting Chagall in Joure

Men besloot al spoedig tot het oprichten van een Stichting, om zo vrijer en onafhankelijker te kunnen opereren.  De Stichting stelt zich ten doel kunst onder de aandacht te brengen bij een groter publiek in Joure en omgeving, in dit geval Marc Chagall .
De Stichting bestaat uit de volgende personen:
Ds. J. H. Hamoen, voorzitter.
De heer, W. à Nijeholt, secretaris
De heer, M. de Vries, penningmeester.
Samen met het dagelijks bestuur bestaat de werkgroep uit totaal 11 leden.

1.3   Het scheppen van voldoende draagvlak

Voor de leden van de Stichting was het creëren van voldoende draagvlak onder de bevolking een eerste prioriteit.  Ervaringen met eerder georganiseerde exposities in de Hervormde Kerk bleek een goed startpunt.  Evenals de bekendheid met exposities in een van de vleugels van het kerkgebouw De Oerdracht.  Van daaruit ontstonden verdere initiatieven, zoals participatie van scholen, de plaatselijke bibliotheek, en het centrum voor kunstzinnige vorming het Toanhûs.  Toen men hoorde dat de enige litho die Chagall in Nederland heeft laten drukken en uitgeven, de litho over 'de klokken van Chagall', was het contact met het museum van Joure snel gelegd. Evenals met twee klokkenmakerbedrijven in de Midstraat van Joure.  Kortom: er ging iets op gang komen.  Binnen de regio werd de belangstelling ook groter; de media gingen er aandacht aan schenken en in een 'classisvergadering' regio Heerenveen, lichtte Pieter Zuidema (van de collectie WUYT) aan de hand van origineel grafisch werk wat toe over de komende Chagall-expositie.

1.4.   Samenwerking Stichting en Wuyt

In de voorbereidingstijd was er veelvuldig email-contact tussen Wuyt en leden van de Stichting Chagall in Joure. De voorbereidingsgroep bezocht op 3 mei de Chagall-verzameling Wuyt waarbij werd besproken welke series en overige werken men graag naar Joure zou willen halen. Besloten werd de 12 eindstudies van de Hadassah-ramen, de Mozes- serie van 1956 aangevuld met enkele Mozes-etsen en andere Mozes- werken, de complete tweede bijbel-lithoserie uit 1960 en een keuze uit de Circusartiesten in Joure te exposeren.  Wuyt oriënteerde zich op de expositieplekken en bezocht enkele malen de bijeenkomst van de voorbereidingsgroep.  Ook verzorgde Wuyt een instructiebijeenkomst voor de vrijwilligers die de rol van gastvrouw/heer wilden vervullen.

1.5   subsidieaanvragen

Om de kosten van zo'n onderneming te kunnen dragen, besloot de Stichting subsidies aan te vragen bij diverse subsidie gevers. (Zie financiële bijlage)

2.1   Tentoongestelde werken

Besloten werd om in de NH-kerk de twaalf litho's van de definitieve ontwerpen (uit 1962) voor de gebrandschilderde ramen voor het Hadassah-ziekenhuis te exposeren, tezamen met alle voorstudies voor één zo'n raam en met de twee litho's waarmee Chagall het hele project heeft afgerond. Tevens kwamen in de kerk enkele Mozes-etsen (uit de 104-Bijbel-etsenserie), de beroemde Mozes-serie uit 1956 en enkele losse Mozes-werken te hangen.  In de zaal naast de kerkruimte werd plaats ingeruimd voor een serie circusartiesten. Voor de Oerdracht viel de aandacht op Chagalls tweede Bijbelserie, 28 kleurenlitho's uit 1960. Terwijl in beide gebouwen de grote litho met Chagalls Vredesengel (1967) een prominente plek kreeg. In een zaal van de Oerdracht draaide gedurende de openstelling van de expositie constant een dvd-film over Chagalls leven en werken.

2.2   Tijdsduur en Openingstijden

De expositie liep van 12 oktober 2007 tot 12 november 2007 en was voor het publiek gratis toegankelijk op de woensdag, vrijdag, zaterdag & zondag van 14-17 uur, tevens de vrijdagavond van 19-20.30 uur en zaterdags van 11-14 uur.  Hiertoe stond een groep van vijftig vrijwilligers klaar om bij toerbeurt als gastheren/vrouwen de bezoekers welkom te heten en alles in goede banen te leiden. Van tijd tot tijd maakten leerlingen van het Toanhûs uit Joure muziek, wat algemene waardering oogstte.

2.3   Elders tentoongesteld werk

De bibliotheek van Joure stelde een beveiligde vitrine beschikbaar waarin twee boekuitgaven van Chagall tentoongesteld werden, onder andere de zeer zeldzame, luxe éditie van "Vitraux pour Jerusalem", een losbladige uitgave met meer dan veertig originele kleurenlitho's.
Bij de Jouster Klokkenmakerij op het Douwe Egbertsplein 8 en die van Jac. ten Hoeve aan de Midstraat 37 was de litho "La Pendule" van Chagall uit 1956 opgehangen, tezamen met het bij die gelegenheid in Hilversum uitgegeven boekje genaamd "De Klokken van Chagall".
Op zes verschillende, openbare locaties -meest kerkgebouwen- was een drieluik van Chagall te zien met de als kleurenlitho's uitgevoerde voorstudies voor de Hadassah-ramen.

2.4   Ondersteunend materiaal

Om bekendheid te geven aan de exposities en om de belangstelling op te wekken zijn 350 posters gemaakt en in Joure en omgeving opgehangen. Op de poster was een afbeelding van een van de tentoongestelde werken: het Nephtali-raamontwerp weergegeven.Vanuit dezelfde overwegingen zijn drie duizend flyers (A-6 formaat) verspreid met aan de ene kant hetzelfde Nephtali-raamontwerp in kleur en aan de andere kant een overzicht van de activiteiten, openstellingtijden, etc.
Elke tentoonstellingsbezoeker ontving bij binnenkomst een programmaboekje -vervaardigd in een oplage van 2000 stuks- met een korte beschrijving van hetgeen te zien is op de beide locaties en wat er verder allemaal te doen is rond de Chagall-exposities in Joure.
Voor de opening op 13 oktober en de afsluiting op 11 november werden uitnodigingen verstuurd, en voor de diverse voordrachten -op de zondagmiddagen in de NH-kerk, de twee woensdagavonden 24 en 31 oktober, de avond in Museum Joure op 19 oktober werden afzonderlijke informatiebladen uitgedeeld aan belangstellenden.

3.1   Opening van de expositie op 13 oktober

De opening vond op zaterdagmiddag om vier uur plaats in de NH-kerk en was een stijlvol gebeuren, opgeluisterd met muziek van piano en fluit, waarin de link tussen de Chagall exposities en Joure werd gelegd. De wethouder van cultuur van de gemeente Skarsterlân, de heer G.J.H. Hemmes, opende de expositie met een  uitstekende voordracht over Chagalls kunst. Als officiële openingshandeling werd met verve 'Een Chagall' ingekleurd.  Het was feest,  iedereen was enthousiast.

3.2   Instaprondleidingen

De instaprondleidingen in de NHkerk en in De Oerdracht werden verzorgd door Wuyt gedurende de openstellingtijden van de exposities.  De duur varieerde van een klein half uur tot drie kwartier. Als de groep te groot werd om langs de werken te kunnen lopen, kreeg de rondleiding het karakter van een inleiding aan de hand van tentoongesteld materiaal.  De inhoud van de rondleiding verschilde per keer, al cirkelde de uitleg rond dezelfde vragen waar 'beginners' mee rondlopen.  De meeste tentoonstellingsbezoekers wilden zo'n rondleiding niet missen, en van de gelegenheid om achteraf nog vragen beantwoord te krijgen werd druk gebruik gemaakt.  Voor velen werkte zo'n instaprondleiding als een 'eye- opener', men ging tevreden zelf verder genieten van de tentoongestelde werken. Niet altijd was de vrijblijvendheid van de instaprondleiding bij de bezoekers duidelijk. In een aantal gevallen voelden de bezoekers zich verplicht hieraan mee te doen.

3.3   Groepsrondleidingen

Van de mogelijkheid om nader kennis te maken met het werk van Marc Chagall werd druk gebruik gemaakt. Variërend van een uur tot soms langer dan twee uren liet men zich informeren over het werk dat in de NH-kerk te zien was.  Een enkele groepsrondleiding strekte zich over de beide locaties uit, doch in het algemeen probeerden we de groepsrondleidingen -ook al uit organisatorische overwegingen- te beperken tot de werken in de NH-kerk.  De meeste groepsleidingen werden verzorgd door Pieter Zuidema, indien zulks niet mogelijk was nam Jan Henk Hamoen de rondleiding over.  In totaal hebben 14 groepen vanuit de beide kerken, vanuit andere organisaties in Joure en van groepen buiten Joure op deze mogelijkheid ingetekend.  Meestal wilde men meer weten en zien dan in het tijdsbestek mogelijk was. Men was blij en verrast dit meebeleefd te hebben.

3.4   Schoolbezoeken

De hoogste klassen van vier basisscholen en de eerste van een school voor voortgezet onderwijs brachten een bezoek aan de tentoonstelling .Deze rondleidingen duurde ongeveer elk drie kwartier. In totaal ontvingen wij 14 keer zo'n groepje, waardoor 208 leerlingen in schoolverband kennis hebben gemaakt met het werk van Chagall.  De opzet was vrijwel steeds: een hele korte kennismaking, waarna de leerlingen in acht tweetallen een aantal op schrift gestelde opdrachten uitvoerden en de resultaten noteerden, gevolgd door een gesprek over de specifieke wijze waarop Chagall tewerk gaat, meestal aan de hand van de grote kleurenlitho "de verlegen engel".  De opdrachten werden in Amsterdam nagekeken en verwerkt, waarna elke leerling zijn opdracht in een envelop, samen met enkele kleurenreproducties van Chagall die geselecteerd zijn op de antwoorden van de betreffende leerling, terug heeft gekregen.
De aandacht bij de leerlingen voor het expositiebezoek was groot, ieder was er intensief mee bezig.

3.5   de voordracht in het Museum Joure op 19 oktober

Zo'n vijftig mensen woonden de voordracht bij die Pieter Zuidema gaf over de geschiedenis rond het ontstaan van de litho "La Pendule" en over de litho zelf. Het onderwerp bood veel afwisselende inkijkjes in de kunstwereld van Nederland zo'n halve eeuw geleden.

3.6   de Schilder-cursusdag in het Toanhûs op zaterdag 3 november

15 mensen hebben deelgenomen aan een schilders workshop met het Thema Schilderen als Chagall. Onder leiding van docent schilderen bij het Toanhûs, Simone van den Berg was dit een groot succes.
Met grote beschilderde bespannen doeken kwam de groep na afloop in de NH-kerk, waar de werken vergeleken konden worden met Chagalls grafische werken die hier tentoongesteld hingen. Het enthousiasme bij de deelnemers was groot en ieder was trots op zijn/haar prestatie.  Men besloot de werken een dag te laten hangen, zodat de kerkdienst de volgende ochtend in een zeer kleurrijke en fleurige omgeving plaats vond.

3.7   twee zondagdiensten met Kinderwerk

Op zondagochtend 28 oktober in de Oerdracht en op zondagochtend 4 november in de NH-kerk gingen zo'n twintig kinderen al snel na het begin van de kerkdienst naar hun eigen ruimte om er 'een Chagall' te maken, geholpen door Willemien en Pieter Zuidema.
Ieder maakte zijn eigen Chagall-raam, voorzag het passe-partout van naam en leeftijd, waarna het werd ingelijst en als een pronkstuk werd meegedragen. Aan het slot van de expositie mochten de kinderen hun Chagall-raam mee naar huis nemen.
Veel van deze werken zijn tot 1 januari 2008 nog te bezichtigen in De Koepel.

3.8   zondagmiddagtoelichtingen in de NH-kerk

Op de drie zondagmiddagen dat de kerk niet in beslag genomen werd door andere activiteiten heeft Pieter Zuidema steeds van vier tot vijf uur een reeks van toelichtingen bij Chagalls gebrandschilderde ramen voor de Hadassah-synagoge gegeven. Al met al kwamen er zo'n kleine tweehonderd toehoorders; velen die de eerste keer bezocht  hadden waren de tweede en derde keer ook aanwezig. En zo groeide er een groep mensen in Joure die zich betrokken voelt bij het werk van Marc Chagall.

3.9   twee avondvoordrachten over de expositie

De voordrachten op woensdag 24 oktober in de NH-kerk (over de 'verlegen engel - de vredesengel') en op woensdagavond 31 oktober in de Oerdracht (over de structuur en de achtergrond van de getoonde bijbelserie) werden goed bezocht.
De interesse bij de ca 100 toehoorders was groot en men luisterde geboeid naar het betoog van Pieter Zuidema.

3.10   een Chagall-cursus van drie avonden

Een groep van twintig deelnemers heeft zich op drie vrijdagavonden laten onderdompelen in Chagall. Hoe moet je naar zijn kunst kijken, hoe kan je ervan leren genieten, waar gaat het bij Chagall om?  Voor velen een nieuwe beleving, vooral voor hen die Chagalls werk zo onbegrijpelijk vinden, geen handvat kunnen pakken en het daarom niet op zich in kunnen laten werken.  Voor Chagall 'heb je een stoel nodig', dat is een ieder duidelijk geworden.
De animo was steeds groot, ook omdat je leerde kijken en ontdekken naar het verhaal dat Chagall ons met zijn werk wilde vertellen.

3.11   de afsluitingsbijeenkomst op 11 november

Op zondagmiddag 11 november werd in de NH-Kerk de tentoonstelling met al zijn bijbehorende activiteiten muzikaal afgesloten. Voor deze gelegenheid werd een optreden verzorgd door het a capella koor "KoarBizznizz".
Als waardering voor hun inzet waren ook alle gastvrouwen en gastheren met hun partners uitgenodigd en ook degene die op één of ander wijze bij de tentoonstelling betrokken zijn geweest. De voorzitter bedankte in het bijzonder Pieter en Willemien Zuidema en alle betrokken medewerkers. De voorzitter keek terug op vier weken waarin met grote inzet was gewerkt en kon tevreden melden dat de tentoonstelling in totaal door ongeveer 2000 mensen was bezocht.
Deze bijzondere afsluiting werd door de aanwezigen zeer op prijs gesteld.

4.1   de belangstelling in de media en expositiebezoek

Om de tentoonstelling bij een groter publiek in beeld te brengen, is een PR plan opgesteld.
Achtereenvolgens werd een mailing voor de media en de pers opgesteld. Vervolgens werden alle daarvoor in aanmerking komende groeperingen en Kerken aangeschreven.
Voorafgaande daaraan zijn alle scholen in de gemeente Skarsterlân uitgenodigd voor een gratis rondleiding.
Gedurende de openingsperiode van de tentoonstelling is steeds gezorgd voor vermelding van de tentoonstelling in de agenda pagina van diverse regionale bladen.
Van de opening op 13 oktober is uitgebreid verslag gedaan door één plaatselijke en 2 regionale nieuwsbladen. Verder hebben we gezien dat op een twintigtal internet pagina's de tentoonstelling was vermeld. Een aantal verenigingen en belangenorganisaties maakten melding van de tentoonstelling in hun infoblad.
Al deze acties hebben er toe geleid dat ca. 2000 personen de tentoonstelling hebben bezocht.
Gezien alle activiteiten die gedurende de desbetreffende periode ook in de regio en provincie hebben plaats gevonden is dit een zeer goed resultaat.

4.2   samenwerking stichting & Wuyt

De samenwerking van de Stichting Chagall in Joure en Collectie WUYT is zeer intensief geweest.
De voorbereiding is uitgevoerd door de werkgroep. Pieter Zuidema had achteraf meer betrokken willen zijn bij deze voorbereidingen. Dit resulteerde uiteindelijk in een verwachtingspatroon die aan weerszijde niet altijd met elkaar overeenkwam.
Met betrekking tot het aantal bezoekers dacht WUYT dat er in de regio meer bezoekers mogelijk zouden zijn, terwijl de werkgroep de bezoekers aantallen zeer goed vond.

4.3   financieel verslag

     Zie bijlage

4.4   slotconclusies

De werkgroep kijkt met een heel goed gevoel terug op deze unieke expositie.
Hiermee is Chagall in Friesland op de kaart gezet.