OVER ECHTHEIDSCERTIFICATEN

Wanneer je Echtheidscertificaten die op Chagalls grafisch werk betrekking hebben beziet - Wuyt heeft een honderdtal verzameld - begrijp je iets van de lacherige sfeer die deze papieren met hun indrukwekkende stempels en barokke versieringen oproepen. Tegelijkertijd stemt het tot nadenken, want waarom worden er Echtheidscertificaten uitgegeven en waaraan moeten ze voldoen? Naar ons idee moet een Echtheidscertificaat opgesteld worden vanuit het recht op zekerheid voor zowel de koper als de kunstenaar (in ons geval Marc Chagall). De onzekere factoren waartegen een Echtheidscertificaat bescherming moet bieden liggen op het traject dat het kunstwerk aflegt nadat de kunstenaar het uit handen heeft gegeven tot het moment dat het de koper bereikt. Het is dit tussentraject waartoe alle problemen te herleiden zijn. Bij het uitbrengen van een litho, ets of houtsnede was Chagall nauw betrokken voor wat betreft de drukker, de uitgever, de uitvoering, de oplage, de eventueel aangebrachte nummering en signatuur. Deze gegevens, tezamen met het jaar van uitgifte en de titel die het werk meegekregen heeft, vormen het vertrekpunt van elk Certificaat. Deze informatie doet recht aan Chagall en overbrugt daarmee de afstand tussen de kunstenaar en de koper: wat u in handen heeft is een door Chagall geautoriseerd stuk grafiek. Vrijwel al Chagalls geautoriseerd grafisch werk staat beschreven en afgebeeld in een aantal standaardwerken en is van een 'werknummer' voorzien. Deze beschrijvingen zijn op volgorde van verschijnen genummerd en daarmee vormen deze werknummers een van de belangrijkste pijlers voor verdere documentatie. Door het vermelden van al dit soort controleerbare gegevens neemt een Echtheidscertificaat in gewicht toe.

OVER DE ECHTHEID VAN EEN CHAGALL

Originele grafiek Het is niet zo simpel om van een stuk grafiek vast te stellen dat je een echte Chagall in handen hebt. Je kunt niet afgaan op je intuïtie, ook al heb je duizenden werken onder ogen gehad. Onontbeerlijk is de beschikking over een aantal standaardwerken, waarbij -ter vergelijking- een geautoriseerd exemplaar goede diensten kan bewijzen: papiersoort, gebruikte verf/inkt, afbeelding, nauwkeurige maten vertellen veel over het werk en geven een eerste houvast inzake de echtheid. Hoe bedrieglijk intuïtie ook kan zijn, het is zelden waardeloos, zeker wanneer het regelmatig aangescherpt wordt door het verrichten van gedegen onderzoek. Los hiervan staat de diversiteit aan opvattingen over het begrip 'originele grafiek'. De meest eenvoudige en gangbare omschrijving is: een originele litho/ets/houtsnede is een stuk papier dat bedrukt is door de unieke, door de kunstenaar hiertoe vervaardigde lithostenen/etsplaten/houtblokken. De meest enge opvatting stelt als origineel werk alleen datgene wat als zodanig door de kunstenaar geautoriseerd is. Het verschil in opvattingen leidde meermalen tot spanningen tussen Chagall en zijn uitgevers, zoals het echtpaar Maeght. Aangebrachte nummering Nog geen vijf procent van Chagalls uitgebrachte etsen, litho's en houtsneden is genummerd. Dat percentage oogt erg laag als je ziet wat er in galerieën en op veiligen aan genummerd en gesigneerd werk wordt aangeboden. Dit komt omdat een meerwaarde wordt toegekend aan genummerd/gesigneerd werk. Men moet er dus op bedacht zijn dat veel werk buiten Chagall om van een nummering is voorzien. Het meeste grafische werk van Chagall is uitgebracht in bundels of boeken; vaak werd op een afzonderlijke pagina (de "Justification du Tirage") de oplage en het oplagenummer vermeld en plaatste Chagall hierbij zijn handtekening. Maar ook andere verantwoordingsmethoden werden door Chagall gehanteerd. Voor insiders is deze diversiteit bij Chagalls grafisch werk goed te achterhalen, zodat hierover maar zelden een probleem hoeft te ontstaan. Aangebrachte signatuur Een al even gering percentage van Chagalls grafiek is door hem gesigneerd: nog niet één op de twintig van zijn uitgebrachte grafische oeuvre. Vooral de meerwaarde van een gesigneerd werk brengt de handel in de verleiding om Chagalls handtekening na te maken. Ook hier geldt dat de officiële, voor ieder toegankelijke documentatie veel duidelijkheid verschaft. Er bestaan wel wat onvoorspelbare elementen rond het signeren door Chagall. Het is bekend dat hij graag een bezoeker blij wilde maken door een grafisch werk of boek te signeren; maar ook dan hield hij zich aan allerlei vaste gewoontes. Het draait bij vervalsingen steeds om hetzelfde punt: een ongesigneerd werk is nog geen tiende waard van zijn gesigneerde evenbeeld en .....voor sommigen kriebelt dat net iets teveel. Gelukkig is Chagalls handtekening niet eenvoudig na te maken, anderszijds bestaat er maar een handjevol experts die Chagalls signatuur kunnen lezen aan de hand van betrouwbare kenmerken. Zo missen wij de expertise om ons over de echtheid van de handtekening van kunstenaars als Matisse, Picasso, Miró of Appel uit te laten, maar het moet wel heel raar lopen als we ons zouden vergissen in een handtekening van Marc Chagall. En gelukkig hoeven we ons daarbij niet te laten leiden door onze intuïtie.

OVER DE INHOUD VAN EEN ECHTHEIDSCERTIFICAAT

Naam en nummering De kunstwerken die Chagalls atelier verlieten zijn vrijwel allemaal door derden van namen voorzien. In het museum van Chicago hangt een schilderij dat -bij leven van Chagall- twee keer van naam is veranderd. Bij grafisch werk, waarbij de uitgever een stapel werken in handen krijgt en maar moet zien wat hij doet, speelt het probleem van de naamgeving nog sterker. Een mooi voorbeeld levert de kleurenlitho M. 232: "Eve maudit par Dieu" (God vervloekt Eva) uit Bible/Verve 37/38 van 1960: een naam die duidt op een typisch rooms-katholieke uitlegtraditie en voor Chagall volstrekt onbegrijpelijk moet zijn geweest. Chagall deed er het zwijgen toe. Later vonden Duitse bisschoppen de titel toch ook te grof en hun uitgave -na dertig jaren - vermeldt: "Gott und Eva". Deze litho vormt een van de pijlers waarop de kleurenlitho-serie van deze tweede bijbelreeks rust: Het Verbond dat God met Eva sluit. Ons advies is daarom zo min mogelijk waarde aan de titel die een werk meegekregen heeft te hechten: hoe neutraler, hoe beter. En als het aan Chagall gelegen had: alleen het officiële catalogusnummer, want elke titel - hoe goed ook - staat als een hinderpaal tussen de beschouwer en het kunstwerk in. Van belang zijnde informatie Door de loop der jaren heen zijn ons de volgende zes eisen als minimum gebleken: 1. Allereerst de vaste basisgegevens: om wat voor soort grafisch werk gaat het, het officiële catalogusnummer, de plaats en het jaar waarin het werk gedrukt is, wie de uitgever is, op welke wijze het is uitgegeven en hoe hoog de oplage is. 2. Bij gesigneerd en/of genummerd werk: of de nummering terecht is en of de signering ook werkelijk aan Chagall kan worden toegeschreven 3. Nauwkeurige aanduiding van de plaatsen waar men het kunstwerk kan terugvinden in de geautoriseerde Chagall-catalogi 4. Vermelding van de toestand waarin het kunstwerk zich bevindt (zie de toelichting hieronder) 5. Garantstelling inzake de echtheid van het kunstwerk en de juistheid van de beschrijving in het certificaat (zie hieronder) 6. Datum van afgifte van het certificaat en naam en adres van de nieuwe eigenaar. Beschadigd of verkleurd In 2004 verkocht een beroemd veilinghuis in Amsterdam een door het zonlicht totaal verschoten, maar niettemin echte, originele kleurenlitho van Chagall. Het pigment van de Mourlot-kleuren is erg gevoelig voor het daglicht, deze litho was het stadium van een tweedehands-werk ruimschoots gepasseerd. De enige waarde die die prent nu nog heeft is dat hij bij ons in een van de laden van de galerie ligt om bezoekers te laten zien wat er gebeurt als een kleurenlitho niet voldoende tegen de inwerking van het daglicht wordt beschermd. De veilinghouder is niet verplicht mee te delen dat de litho verschoten is, hij sprak geen onwaarheid toen hij het had over een originele kleurenlitho van Chagall, toch kan men zich afvragen of hij het werk op deze wijze ter veiling had mogen aanbieden. Voor beschadigingen geldt hetzelfde en het is daarom noodzakelijk dat het Certificaat duidelijk aangeeft in welke staat het werk zich bevindt. De geboden garantie Een bekende verkoperskreet luidt: 'Niet echt, geld terug'. Iets wat lastig is, want de koper moet bewijzen wat er aan schort. En als hij dat kan, zal iedere verkoper - alleen al om reputatieschade te voorkomen - het werk terugnemen; dat hetzelfde werk een half jaar later weer in de étalage staat is geen hindernis, want het moet gek lopen als opnieuw een koper voldoende expertise weet in te huren om de koop ongedaan te maken. Een echte garantie wordt geboden als een aangekocht werk dat niet deugt in het bijzijn van de koper wordt vernietigd, nadat de koper zijn geld heeft terug gekregen. Dat Wuyt het dubbele bedrag terugbetaalt is om een twijfelende koper over de streep te halen het werk te laten onderzoeken op echtheid (iets wat vrijwel nergens kosteloos is) enerzijds, en anderzijds om duidelijk te maken dat Wuyt niet zo lichtvaardig een ondeugdelijk werk zal aanbieden.

OVER HET REGISTRATIESYSTEEM VAN CERTIFICATEN

Code van zeven tekens Bij het verlaten van de collectie WUYT krijgt elk werk een uniek registratienummer mee, bestaand uit de volgende zeven tekens: positie 1 en 2: de laatste twee cijfers van het jaar van uitgifte positie 3: de maand van uitgifte, van A t/m M positie 4 en 5: de twee cijfers van de dag van uitgifte positie 6: de wijze waarop het werk de collectie verlaat positie 7: volgnummer van de daguitgifte Bijvoorbeeld: 09 K 23 G 4 = het vierde werk dat op 23 oktober 2009 vanuit de Galerie de collectie heeft verlaten. Verbinding certificaat- geleverd werk De gallery die gevestigd is onder de Tretjakovgalerij in Moscou meldde ons dat alle echtheidscertificaten -die men aan de achterzijde in de lijstranden had gestoken- op de dag na de opening van de verkoopexpositie gestolen bleken. Los van hun oorspronkelijke Chagall-litho's en -etsen kunnen ze bij vervalsingen van pas komen, ware het niet dat Wuyt na de melding het dertigtal certificaten in het systeem onklaar heeft gemaakt. De Russische handelaar konden we dertig - van een andere code voorziene - nieuwe certificaten toesturen. Ook met de andere kant hebben we ervaring opgedaan. Een dag na aankoop van een originele kleurenlitho kwam iemand terug met een vervalsing. Het systeem van uitgifte bleek hiertegen bestand, want we konden aantonen dat het certificaat niet bij de ondeugdelijke litho hoorde.

BESLUIT: EEN GOED CERTIFICAAT IS GEEN SINECURE

Het uitschrijven van een betrouwbaar Certificaat geen kleinigheid is, want het vereist naast een dosis inzicht vooral deskundigheid aangaande het werk, de manier waarop het vervaardigd is en kennis van de vindplaatsen in de officiële catalogi en overige informatiebronnen . Wij denken dat het boven beschreven Echtheidscertificaat de koper voldoende zekerheid biedt en is tevens de aangewezen manier om te zorgen dat niet langer geringschattend gesproken wordt over het gebruik van Echtheidscertificaten. Het is onze overtuiging dat hoe ouder en schaarser dit grafische werk wordt, hoe sterker de behoefte zal groeien aan gedegen en betrouwbare informatie hierover.

Voor meer informatie contact: