Chagalls grafisch werk

Chagall heeft een kleine twee duizend grafische werken op zijn naam staan, waaronder elfhonderd litho's en zeshonderd etsen. Daarnaast nog houtsnedes en linosnedes. De mogelijkheden van de diverse grafische technieken inspireerden Chagall in hoge mate. Maar ook de reproduceerbaarheid van deze kunstuitingen sprak hem aan. Op deze wijze kon hij zijn kunst in boeken een plek geven en zo een groter publiek bereiken. In de hogere oplagen van zijn litho's is hij daar zeer doelbewust op uit.
Hij experimenteerde ook graag met reproductietechnieken die niet tot de kunstdrukken gerekend worden, zoals speciale kleurendrukken, collotypes en pochoirs.

litho's

Mede door gebrek aan ruimte in Berlijn om te schilderen verschenen in 1922/23 zijn eerste (zwart-wit-)litho's. Het zal dertig jaren duren eer de lithotechniek zover verfijnd is, dat Chagall in de kleurenlitho een volwaardige kunstuiting herkent. Pas in 1954 kreeg hij het gevoel dat de lithostenen hem als talismannen uitdaagden, en dat hij ze in zijn macht had. Daarna brak een ongekende stroom van kleurenlitho's los.
Hoge oplagen maakten het mogelijk dat zijn kunst niet voorbehouden bleef aan een elite, maar voor velen toegankelijk was, zodat hij er een boodschap mee kon uitdragen. Het overweldigende succes van zijn reeks Parijse kleurenlitho's uit 1954 bracht hem ertoe kleurenlitho's bij oudtestamentische verhalen te maken: in 1956 'La Bible' en in 1960 'Dessins pour La Bible'.

etsen

In 1922 maakte Chagall voor zijn autobiografische roman 'Ma vie' 26 etsen, zijn eerste grafische arbeid. Tot het laatst toe bleef hij etsen, en vrijwel steeds voor boeken, in afgeronde reeksen, zoals een dichter zijn gedichten in dichtbundels vrijgeeft. Een van de hoogtepunten vormt de bundel met dertig aquatint-etsen bij de 'Psaumes de David' (1979).

overige kunstdrukken

houtsneden

De mooiste kleurenhoutsneden maakte Chagall bij de enige dichtbundel van zijn hand, 'Poèmes' (1968). Alleen al voor deze uitgave had hij 140 houtblokken nodig. De Wuyt-collectie beschikt over de complete drukgang van zo'n kleurenhoutsnede, gemaakt met zes houtblokken. De serie biedt een goede mogelijkheid om achter Chagalls werkwijze te komen.

linosneden

In 1939 maakte Chagall zijn eerste linosnede. De tweede linosnede (tevens houtsnede) die van hem veschijnt dateert uit 1960. Pas tegen het einde van zijn leven, als het werken op houtblokken hem te zwaar wordt en het verfijnde werken op de etsplaat niet meer lukt, zal hij weer op linoleum aan het werk gaan. Een jaar voor zijn dood verschijnt als laatste in boekvorm uitgegeven werk een serie van zes linosneden.

druktechnieken

pochoirs

De pochoir is een sjabloon-achtige techniek die aan het begin van de twintigste eeuw, bijvoorbeeld in Art-Deco-werk graag gebruikt werd. Om nuances binnen de kleuren te krijgen vond Jacomet later een ingenieuze, maar tijdrovende en zeer moeilijke werkwijze uit met verbluffend resultaat. In 1957-1958 heeft Chagall eenmaal een bundel uitgegeven met dertien pochoirs: 'Couleur amour'. Aan de oplage van 320 exemplaren moet Jacomet maanden werk gehad hebben. Het verscheen op voor die gelegenheid speciaal geschept papier.

grano-litho's

Het gaat hier om echte litho's, waarbij de unieke lithoplaat evenwel op fotografische wijze vervaardigd is. Pas na vergaande ontwikkelingen op fotografisch gebied is het gelukt om een originele zwart/wit litho over te zetten op een lichtgevoelig laagje van een opgeruwde zinkplaat . Hierdoor verkrijg je een lithoplaat die exact gelijk is aan de unieke lithoplaat/steen die de kunstenaar indertijd vervaardigd heeft. Om van deze plaat litho's af te drukken is dezelfde techniek vereist als bij de originele platen/stenen. Voor kleurenlitho's is het nodig de kleuren een voor een op afzonderlijke platen over te brengen. Vanaf de zeventiger jaren van de vorige eeuw is de techniek zo verfijnd dat het verschil slechts door secundaire kenmerken (soort papier, soort inkt, precisie in de afwerking, etc.) is vast te stellen. Vooral de resultaten van de "Lichtdruck AG Zurich/Dielsdorf" zijn verbluffend goed. Hier verscheen de Duitse heruitgave van Chagalls litho's bij de Odyssee (Mourlot-nummers 749 t/m 830) in een oplage van 2500.
De Grano-litho is daardoor uiterst bedrieglijk en de verleiding om een granolitho als een originele litho in de handel te brengen zou reden geweest moeten zijn voor Chagalls erfgenamen (en in een enkel geval ook Chagall zelf) om hieraan geen medewerking te verlenen.
De grano-litho-techniek wordt veel gebruikt bij vervalsingen. Onder andere de kleurenlitho's die gemaakt zijn van de voorstudies voor de Jerusalem-windows zijn zo op grote schaal in de handel gebracht.

collotypes

Een bijzondere manier van fotografische kleurendrukken die prachtige resultaten kan opleveren wat de kleuren betreft. De PHOEBUS-serie van 10 gouaches uit zijn beginjaren en de jaren die hij in Amerika moest doorbrengen vormt hier een schitterend voorbeeld van.

kleurendrukken

Omdat bij Chagall de kleuren een allesoverheersende rol spelen, moet de uitvoering perfect zijn wil het resultaat niet tot het niveau van wc-kalenderplaatjes vervallen. Een schrijnend voorbeeld is de Duitse en Nederlandse uitgave van "De Bijbel met werken van Marc Chagall". Slechts uiterst zelden lukt het om tot een goed resultaat te komen. Er bestaan enkele uitgaven waarover Chagall zeer te spreken was, zoals vier afbeeldingen in het boek "Le cirque d'Izis" en de kleurendrukken bij de gedichtenbundel van Leopold Sedar Senghor: "Lettres d'hivernage".

=zie verder onder collectie=